Σήμερα, στην αίθουσα της Β1 τάξης του σχολείου μας, ένα λογοτεχνικό έργο μετατράπηκε σε πεδίο κρίσης, επιχειρημάτων και ανθρώπινων διλημμάτων. Οι μαθητές και οι μαθήτριες στάθηκαν απέναντι στη «Φόνισσα» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη όχι ως απλοί αναγνώστες, αλλά ως άνθρωποι που κλήθηκαν να την ακούσουν, να την εξετάσουν και τελικά να την δικάσουν.
Χωρισμένοι σε δύο ομάδες, υπεράσπισης και κατηγορίας, είκοσι δύο νέοι άνθρωποι μπήκαν μέσα στο σκοτεινό και οδυνηρό σύμπαν της Φραγκογιαννούς. Και ίσως η μεγαλύτερη δυσκολία δεν ήταν να μιλήσουν· ήταν να αντέξουν την πολυπλοκότητα ενός προσώπου που δεν χωρά εύκολα ούτε στην αθώωση ούτε στην καταδίκη. Ιδιαίτερα η ομάδα της υπεράσπισης βρέθηκε μπροστά σε ένα αληθινό ηθικό και πνευματικό δοκίμιο: πώς υπερασπίζεσαι έναν άνθρωπο χωρίς να δικαιολογείς το κακό; πώς διακρίνεις μέσα στο έγκλημα την κοινωνική μοίρα, τη φτώχεια, την καταπίεση, τη διαστρεβλωμένη αγάπη και την ανθρώπινη συντριβή;
Η μαθήτρια που ενσάρκωσε τη Φόνισσα δεν στάθηκε απλώς σε έναν ρόλο. Για λίγη ώρα έγινε η φωνή μιας ύπαρξης κυνηγημένης από τη ζωή και από τον ίδιο της τον νου. Και γύρω της οι συμμαθητές της αντέταξαν επιχειρήματα, αντιρρήσεις, ερωτήματα, λογικές αποδείξεις, αλλά και ανθρώπινο προβληματισμό.
Εμείς, οι εκπαιδευτικοί-κριτές, δεν παρακολουθήσαμε απλώς έναν ρητορικό αγώνα. Παρακολουθήσαμε νέους ανθρώπους να πλησιάζουν με ωριμότητα μεγάλα και ανοιχτά ζητήματα: το κακό, την ευθύνη, την κοινωνική αδικία, τα όρια της ανθρώπινης αντοχής, τη σύγκρουση ανάμεσα στον νόμο και στη συμπόνια.
Και ίσως εκεί να βρίσκεται τελικά η βαθύτερη δύναμη της λογοτεχνίας: στο ότι, ακόμη και σήμερα, μπορεί να βάζει παιδιά δεκαέξι και δεκαεπτά ετών να στέκονται με σοβαρότητα απέναντι σε ερωτήματα που ούτε οι αιώνες δεν έχουν κατορθώσει να λύσουν.
Μετά από μια πραγματικά απαιτητική και υψηλού επιπέδου διαδικασία, οι έξι κριτές ολοκλήρωσαν την αξιολόγηση των δύο ομάδων του ρητορικού αγώνα για τη «Φόνισσα» του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη.
Η ομάδα της Κατηγορίας συγκέντρωσε 1382 βαθμούς και η ομάδα της Υπεράσπισης 1295 βαθμούς. Η διαφορά αυτή δίνει τη νίκη στην ομάδα της Κατηγορίας, η οποία παρουσίασε έναν ιδιαίτερα συγκροτημένο, αιχμηρό και πειστικό λόγο.
Ωστόσο, η αξία της σημερινής διαδικασίας δεν βρίσκεται μόνο στο τελικό αποτέλεσμα. Η ομάδα της Υπεράσπισης ανέλαβε ίσως το δυσκολότερο έργο: να επιχειρήσει να φωτίσει τις βαθύτερες κοινωνικές και ανθρώπινες διαστάσεις μιας μορφής τραγικής και αντιφατικής. Και το έκανε με σοβαρότητα, επιχειρήματα και αξιοσημείωτη ωριμότητα.
Και οι δύο ομάδες απέδειξαν ότι μπορούν να συνομιλούν με μεγάλα λογοτεχνικά και ηθικά ζητήματα με σκέψη, σεβασμό και πνευματική τόλμη. Αυτό είναι, τελικά, το σημαντικότερο κέρδος της σημερινής εμπειρίας.
Οργάνωση και υλοποίηση δράσης: Δημήτρης Γαρουφαλής, Φιλόλογος – Αρχαιολόγος
Συμμετείχαν 22 μαθητές/τριες της Β1 τάξης
Κριτές: Άννι Κρασσά, Φράγκου Όλγα, Βιολέτα Γιαννέτα, Ιφιγένεια Συνοδινού, Ιωάννα Ταλάντη, Λευκοθέα Τσάνου
